Rozporządzenie UE w sprawie wylesiania (EUDR) zostało opracowane jako kamień węgielny działań UE na rzecz klimatu i różnorodności biologicznej, mający na celu zapewnienie, że produkty wprowadzane na rynek UE i eksportowane z niego nie są już powiązane z wylesianiem lub degradacją lasów.
Po latach starannych ocen, negocjacji i demokratycznej kontroli, przepisy zostały przyjęte ponad dwa i pół roku temu. Jednak w grudniu 2025 roku prawodawcy UE podjęli decyzję o opóźnieniu i rozwodnieniu tego prawa. Głosowanie Parlamentu Europejskiego w tej sprawie otwiera także drzwi do dalszego przeglądu przepisów w 2026 roku.
Kluczowe opóźnienia i nowe terminy
Najbardziej natychmiastową zmianą jest roczne opóźnienie w stosowaniu Rozporządzenia. W rezultacie, jest to kolejny pełny rok bez działań mających na celu zaradzenie wpływowi konsumpcji UE na lasy, klimat i prawa człowieka.
Nowe terminy obowiązywania EUDR to:
- 30 grudnia 2026 r. dla dużych operatorów i handlowców.
- 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych przedsiębiorstw.
Oprócz opóźnienia, przyjęte porozumienie redukuje kluczowe zabezpieczenia:
- Mniejsze obowiązki dla handlowców: Operatorzy niższego szczebla i handlowcy, którzy wprowadzają produkty na rynek (lub je eksportują) i udostępniają je, stoją teraz w obliczu zredukowanych obowiązków, pomimo ich znaczącego wpływu na łańcuchy dostaw.
- Osłabienie identyfikowalności: Zmienione podejście osłabia pełną identyfikowalność i wspólną odpowiedzialność w łańcuchach dostaw, czyniąc odpowiedzialnymi za zapewnienie, że produkty są „wolne od wylesiania” głównie operatorów, którzy jako pierwsi wprowadzają produkt na rynek UE. To tworzy „martwe punkty”, utrudnia władzom śledzenie niezgodnych produktów i zwiększa ryzyko wchodzenia nielegalnych towarów na rynek UE.
- Zwolnienia dla małych operatorów: Mikro i mali operatorzy pierwotni w tak zwanych krajach „niskiego ryzyka” (w tym wszystkie kraje UE, a także niektóre kraje trzecie, takie jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone czy Ukraina) są faktycznie zwolnieni z podstawowych wymogów należytej staranności. Wymaga się od nich jedynie złożenia jednorazowych uproszczonych deklaracji.
- Usunięcie produktów: Ustawodawcy zgodzili się również usunąć z zakresu EUDR niektóre produkty drukowane (np. książki, gazety, drukowane zdjęcia).
Wprowadzona została również „klauzula przeglądu upraszczającego”, wymagająca od Komisji Europejskiej przeglądu EUDR do końca kwietnia 2026 r. To budzi poważne pytania co do znaczenia takiego przeglądu, zanim przepisy zostaną wdrożone i zanim pojawią się jakiekolwiek dane z egzekwowania prawa.
Opóźnianie EUDR ma wymierne konsekwencje środowiskowe, klimatyczne i ekonomiczne. Pierwotna ocena skutków przewidywała, że wdrożone Rozporządzenie mogłoby:
- Zredukować wylesianie spowodowane konsumpcją i produkcją w UE o 29% do 2030 r.
- Oszczędzać co najmniej 72 000 hektarów lasu rocznie od 2030 r.
- Zapobiegać minimum 32 milionom ton emisji CO₂ rocznie.
- Generować oszczędności ekonomiczne w wysokości co najmniej 3,2 miliarda euro rocznie.
Przesunięcie terminu wdrożenia odsuwa te korzyści w czasie, podczas gdy utrata lasów i zmiana klimatu wciąż się pogłębiają. Ponadto, opóźnienie to dyskredytuje znaczne inwestycje finansowe, które niezliczone przedsiębiorstwa już poczyniły, oczekując, że EUDR zostanie wdrożone w tym roku.
Wylesianie nie jest jedynie kwestią środowiskową — napędza zmiany klimatu, wiąże się z naruszeniami praw człowieka, przyspiesza utratę różnorodności biologicznej i tworzy systemowe ryzyko ekonomiczne, które bezpośrednio dotyka Europę. Wpływ zmian klimatu kosztuje już europejskich rolników ponad 28 miliardów euro rocznie.
EUDR pozostaje kluczowym aktem prawnym. Instytucje UE muszą teraz skupić się na zapewnieniu skutecznego i solidnego wdrożenia. Dalsze opóźnienia stwarzają ryzyko podważenia stabilności klimatu, różnorodności biologicznej oraz własnej odporności ekonomicznej Europy, przenosząc koszty bezczynności na obywateli i przyszłe pokolenia.
Opracowano w oparciu o: The EU Deforestation Regulation weakened, and delayed once again — why it matters